Những ngày đầu đến trường thường là khoảng thời gian nhiều cảm xúc đối với trẻ mầm non. Có trẻ nhanh chóng hòa nhập với lớp học, nhưng cũng có trẻ khóc khi rời cha mẹ, bám người thân hoặc liên tục hỏi khi nào được về nhà. Vậy cha mẹ và giáo viên nên làm gì để trẻ cảm thấy an toàn và dần thích nghi với môi trường mới?
Vì sao trẻ thường khóc khi mới đi học?
Với một đứa trẻ, việc đến trường có thể đồng nghĩa với rất nhiều thay đổi cùng lúc: xa cha mẹ, gặp một cô giáo mới, làm quen với những người bạn mới, bước vào một không gian chưa quen thuộc và phải thực hiện những nề nếp khác với ở nhà.
Vì vậy, khóc trong những ngày đầu đi học không nhất thiết là dấu hiệu cho thấy trẻ "không thích đi học" hay "không ngoan".
Đó có thể đơn giản là cách trẻ thể hiện cảm giác lo lắng, nhớ người thân và chưa cảm thấy đủ an toàn với môi trường mới.
Các tài liệu hướng dẫn giáo dục mầm non của Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng nhấn mạnh việc tạo cho trẻ cảm giác an toàn về thể chất và tinh thần, tăng cường giao tiếp, sự yêu thương và gắn bó của người lớn, đồng thời tạo môi trường gần gũi để trẻ từng bước thích nghi với nhà trường.
Vì vậy, mục tiêu không nên là "làm cho trẻ ngừng khóc càng nhanh càng tốt", mà là giúp trẻ cảm thấy an toàn để từng bước thích nghi với việc xa cha mẹ và hòa nhập với lớp học.
1. Cha mẹ nên chuẩn bị tâm lý cho trẻ trước ngày đi học
Việc thích nghi sẽ dễ dàng hơn nếu trẻ có thời gian chuẩn bị trước.
Thay vì đến sát ngày mới thông báo:
"Ngày mai con đi học nhé!"
cha mẹ có thể trò chuyện với trẻ từ trước về trường học bằng những câu chuyện đơn giản, tích cực:
Ở trường có cô giáo.
Con sẽ gặp những bạn mới.
Con có thể chơi đồ chơi cùng các bạn.
Sau giờ học, bố mẹ sẽ đến đón con.
Nếu có điều kiện, cha mẹ có thể đưa trẻ đi ngang qua trường, cho trẻ xem lớp học hoặc kể về những hoạt động trẻ có thể trải nghiệm ở trường.
Điều quan trọng là giúp trẻ hình dung được "đi học sẽ diễn ra như thế nào", thay vì để trẻ bước vào một môi trường hoàn toàn xa lạ.
2. Đừng biến việc đi học thành một cuộc chia tay đầy nước mắt
Một trong những tình huống quen thuộc là phụ huynh đưa con đến lớp, thấy con khóc thì thương con, ôm con thật lâu rồi lại quay lại dỗ dành.
Tưởng rằng đó là cách giúp con bình tĩnh, nhưng một cuộc chia tay kéo dài đôi khi lại khiến trẻ càng khó tách khỏi cha mẹ.
Các chuyên gia nhi khoa khuyến nghị xây dựng một nghi thức tạm biệt ngắn gọn, nhất quán. Cha mẹ có thể ôm con, nói một câu quen thuộc như:
"Mẹ đi làm nhé. Chiều mẹ đón con sau giờ ngủ trưa."
Sau đó, hãy bình tĩnh rời đi theo thỏa thuận.
Sự nhất quán giúp trẻ dần hiểu rằng: bố mẹ rời đi nhưng sẽ quay lại, và việc chia tay không phải là một sự mất mát.
3. Không nên lén bỏ đi khi trẻ không để ý
Một số phụ huynh có thể nghĩ rằng nếu trẻ không nhìn thấy mình rời đi thì trẻ sẽ không khóc.
Tuy nhiên, cách này có thể khiến trẻ càng bất an vì không biết bố mẹ biến mất lúc nào và liệu bố mẹ có quay lại hay không.
Thay vào đó, hãy nói lời tạm biệt rõ ràng và phù hợp với khả năng hiểu của trẻ.
Với trẻ nhỏ, không nhất thiết phải nói:
"Mẹ sẽ quay lại lúc 5 giờ."
Bởi trẻ có thể chưa hình dung được thời gian theo cách của người lớn.
Có thể nói:
"Mẹ sẽ đón con sau giờ ngủ trưa."
Hoặc:
"Con ăn cơm, ngủ trưa rồi mẹ đến đón."
Cách diễn đạt này giúp trẻ hình dung thời điểm được đón thông qua những hoạt động quen thuộc trong ngày.
4. Giáo viên cần trở thành "điểm tựa an toàn" của trẻ
Trong những ngày đầu, giáo viên không chỉ là người tổ chức hoạt động mà còn là người giúp trẻ cảm thấy an toàn khi cha mẹ không ở bên.
Một lời chào thân thiện, một cái cúi xuống ngang tầm mắt trẻ, một cái nắm tay hoặc lời mời tham gia vào một hoạt động thú vị đôi khi có tác dụng lớn hơn rất nhiều so với việc liên tục yêu cầu:
"Nín khóc đi con."
Thay vì tập trung vào việc bắt trẻ ngừng khóc, giáo viên có thể chuyển sự chú ý của trẻ sang một hoạt động phù hợp:
"Con xem này, cô có một chiếc ô tô màu đỏ. Con muốn cùng cô tìm xem trong lớp còn chiếc nào giống nó không?"
Hoặc:
"Con giúp cô mang những quả bóng này vào rổ nhé."
Khi trẻ bắt đầu có một nhiệm vụ nhỏ, được tham gia và được tương tác với cô, cảm giác xa lạ có thể dần giảm xuống.
5. Hãy cho trẻ một "cầu nối" từ gia đình đến lớp học
Một món đồ quen thuộc từ gia đình có thể giúp trẻ cảm thấy yên tâm hơn trong giai đoạn đầu.
Đó có thể là:
Một chiếc khăn nhỏ.
Một món đồ chơi quen thuộc nếu nhà trường cho phép.
Một bức ảnh gia đình.
Một vật dụng nhỏ gắn với thói quen của trẻ.
Những vật này không thay thế sự hiện diện của cha mẹ, nhưng có thể trở thành một cầu nối tâm lý giữa môi trường gia đình và môi trường lớp học.
Giáo dục mầm non cũng đề cao việc xây dựng môi trường gần gũi, tạo điều kiện để trẻ giao tiếp, vui chơi và dần thích nghi với nhà trường.
6. Cho trẻ thời gian để thích nghi
Không phải đứa trẻ nào cũng thích nghi với trường lớp trong cùng một khoảng thời gian.
Có trẻ chỉ mất vài ngày.
Có trẻ cần vài tuần.
Vì vậy, không nên so sánh:
"Bạn A có khóc đâu, sao con lại khóc?"
Câu nói tưởng như vô tình có thể khiến trẻ cảm thấy cảm xúc của mình không được công nhận.
Thay vào đó, người lớn có thể nói:
"Mẹ biết hôm nay con nhớ mẹ."
"Con đang hơi lo vì đây là lớp học mới."
"Cô ở đây với con. Chiều mẹ sẽ đến đón con."
Điều trẻ cần trong giai đoạn này không phải là được yêu cầu "mạnh mẽ lên", mà là được người lớn thừa nhận cảm xúc và đồng hành để trẻ vượt qua cảm xúc đó.
7. Những điều cha mẹ nên tránh trong giai đoạn đầu
Để quá trình thích nghi diễn ra thuận lợi hơn, cha mẹ nên hạn chế một số cách ứng xử có thể vô tình làm trẻ lo lắng hơn.
Không dọa trẻ bằng trường học
Những câu như:
"Không ngoan cô giáo sẽ phạt."
"Cứ khóc là cô không cho chơi."
có thể khiến trẻ hình thành hình ảnh trường học như một nơi đáng sợ.
Không dùng phần thưởng vật chất để "mua" sự hợp tác
Một món quà nhỏ đôi khi có thể tạo động lực, nhưng nếu ngày nào trẻ cũng được hứa mua đồ chỉ để chịu vào lớp, việc đi học có thể trở thành một cuộc thương lượng.
Không quay lại quá nhiều lần sau khi đã tạm biệt
Nếu mỗi lần trẻ khóc, cha mẹ lại quay lại, trẻ có thể học được rằng khóc sẽ kéo dài thời gian chia tay.
Không thể hiện sự lo lắng trước mặt trẻ
Trẻ rất nhạy cảm với cảm xúc của người lớn.
Nếu cha mẹ liên tục nói:
"Không biết hôm nay con có khóc không?"
"Mẹ lo quá!"
trẻ có thể càng cảm nhận rằng trường học là một nơi đáng lo ngại.
8. Giáo viên và phụ huynh cần phối hợp với nhau
Quá trình thích nghi của trẻ sẽ thuận lợi hơn khi gia đình và nhà trường cùng thống nhất cách hỗ trợ.
Phụ huynh có thể trao đổi với giáo viên về:
Thói quen sinh hoạt của trẻ.
Món ăn trẻ thích hoặc không thích.
Những đồ vật giúp trẻ cảm thấy yên tâm.
Cách trẻ thường thể hiện khi buồn hoặc lo lắng.
Những thay đổi bất thường trong tâm lý, sinh hoạt của trẻ.
Ngược lại, giáo viên có thể chia sẻ với phụ huynh về những gì trẻ đã làm được trong ngày.
Ví dụ, thay vì chỉ thông báo:
"Hôm nay con vẫn khóc."
có thể nói:
"Sáng nay con có khóc khi bố rời đi, nhưng sau đó con đã cùng cô chơi xếp hình khoảng 15 phút."
Thông tin thứ hai giúp phụ huynh nhìn thấy sự tiến bộ, dù rất nhỏ, của trẻ.
Sự phối hợp giữa gia đình và nhà trường cũng phù hợp với quan điểm giáo dục coi trọng sự đồng hành của người lớn trong quá trình phát triển và thích nghi của trẻ.
9. Có thể biến những ngày đầu đi học thành một trải nghiệm tích cực
Một cách hiệu quả để giúp trẻ yêu thích trường lớp là tạo ra thật nhiều trải nghiệm tích cực thay vì chỉ yêu cầu trẻ "làm quen".
Trẻ có thể được tham gia:
Trò chơi làm quen với cô và các bạn.
Khám phá các góc chơi trong lớp.
Hoạt động vận động đơn giản.
Hoạt động âm nhạc.
Kể chuyện.
Hoạt động tạo hình.
Những nhiệm vụ nhỏ như cất đồ chơi, tưới cây, phát đồ dùng cho bạn.
Thông qua vui chơi và trải nghiệm, trẻ có cơ hội hình thành mối quan hệ với cô giáo, bạn bè và môi trường lớp học một cách tự nhiên.
Các tài liệu chuyên môn về giáo dục mầm non cũng nhấn mạnh vai trò của hoạt động giao lưu cảm xúc, vui chơi và hoạt động phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý của trẻ.
Điều quan trọng nhất: Đừng chỉ cố "dỗ trẻ nín khóc"
Một đứa trẻ khóc trong ngày đầu đi học không phải là một đứa trẻ thất bại trong việc thích nghi.
Đó là một đứa trẻ đang học cách bước ra khỏi vùng an toàn của mình.
Điều người lớn cần làm không phải là tìm mọi cách để tiếng khóc biến mất ngay lập tức, mà là giúp trẻ từng bước hình thành cảm giác:
"Ở đây an toàn."
"Cô giáo sẽ giúp mình."
"Mình có thể chơi với các bạn."
"Bố mẹ sẽ quay lại đón mình."
Khi những cảm giác ấy được hình thành, tiếng khóc sẽ dần được thay thế bằng sự tò mò, niềm vui và mong muốn khám phá lớp học.
Chuẩn bị cho trẻ một năm học mới không chỉ là chuẩn bị quần áo, đồ dùng hay balô.
Đó còn là chuẩn bị cho trẻ tâm thế, thói quen, khả năng tự lập và những kỹ năng cần thiết để thích nghi với môi trường mới.
Và đôi khi, điều trẻ cần nhất trong những ngày đầu tiên chỉ đơn giản là một người lớn đủ kiên nhẫn để nói:
"Cô biết con đang nhớ mẹ. Cô ở đây với con. Chúng mình cùng chơi nhé!"
Bộ GD&ĐT ban hành Quyết định 2422/QĐ-BGDĐT về Khung nội dung giáo dục trí tuệ nhân tạo cho học sinh phổ thông từ lớp 1 đến lớp 12, với 4 mạch nội dung và...
